Jak firmy pożyczkowe badają zdolność kredytową?

Zastanawiasz się, dlaczego jedna firma pożyczkowa dała Ci zielone światło, a inna odmówiła? A może planujesz wziąć pożyczkę i chcesz wiedzieć, na co zwrócą uwagę? Od 2023 roku wiele się zmieniło. Ustawa antylichwiarska wprowadził obowiązek dokładnego sprawdzania zdolności kredytowej przez wszystkie firmy pożyczkowe. W tym artykule dowiesz się, jak dokładnie wygląda ten proces, jakie bazy danych są sprawdzane i co możesz zrobić, żeby zwiększyć swoje szanse na pozytywną decyzję.

Najważniejsze informacje

• Od maja 2023 roku wszystkie firmy pożyczkowe mają obowiązek sprawdzania zdolności kredytowej przed udzieleniem pożyczki
• Ocena zdolności odbywa się głównie poprzez sprawdzenie w bazach danych: BIK, KRD, ERIF i BIG InfoMonitor
• Jeśli nie masz historii w bazach, firma może poprosić o oświadczenie o dochodach wraz z dokumentami
• Obowiązkowe jest oświadczenie o dochodach, gdy pożyczka przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia (obecnie ponad 9332 zł)
• Ustawa antylichwiarska wyeliminowała możliwość uzyskania pożyczki bez sprawdzania zdolności kredytowej
• Najważniejsze czynniki to: wysokość i stabilność dochodów, aktualne zadłużenie oraz historia kredytowa
• Wpisy w rejestrach dłużników znacząco obniżają szanse na uzyskanie pożyczki, ale nie wykluczają całkowicie

Co zmieniła ustawa antylichwiarska?

W maju 2023 roku weszły w życie przepisy, które kompletnie przebudowały rynek pożyczek pozabankowych. Wcześniej wiele firm oferowało tzw. chwilówki bez sprawdzania BIK czy innych baz – wystarczyło podstawowe oświadczenie i gotowe.

Od 18 maja 2023 roku każda firma pożyczkowa musi dokładnie zweryfikować, czy będziesz w stanie spłacić zobowiązanie. To nie jest opcja – to prawny obowiązek. Firmy, które go nie spełnią, mogą zostać wykreślone z rejestru KNF i stracić możliwość udzielania pożyczek. Co więcej, grozi im kara finansowa do 15 milionów złotych.

Ta zmiana miała na celu ochronę konsumentów przed nadmiernym zadłużeniem. Wcześniej zdarzało się, że osoby z wieloma niespłaconymi zobowiązaniami dostawały kolejne pożyczki, wpadając w spiralę długów.

Jakie bazy danych sprawdzają firmy pożyczkowe?

Kiedy składasz wniosek o pożyczkę, firma sięga do tzw. „zaufanych dostawców” informacji. W Polsce są to cztery główne rejestry:

Biuro Informacji Kredytowej (BIK)

To największa i najważniejsza baza w Polsce. Współpraca z BIK jest obowiązkowa dla wszystkich banków i SKOK-ów, ale także wiele firm pożyczkowych przekazuje tam dane o udzielonych pożyczkach. W BIK znajdziesz informacje nie tylko o Twoich zaległościach, ale także o kredytach spłacanych terminowo – to tak zwana pozytywna historia kredytowa.

Biura Informacji Gospodarczej (BIG)

W Polsce działają trzy główne biura:

• BIG InfoMonitor – współpracuje z BIK i jako jedyne BIG ma dostęp do danych bankowych
• Krajowy Rejestr Długów (KRD) – gromadzi dane wyłącznie o przeterminowanych płatnościach
• ERIF BIG – przechowuje zarówno informacje negatywne, jak i pozytywne o terminowym regulowaniu zobowiązań

Co ważne, do tych baz trafiają nie tylko długi z tytułu kredytów czy pożyczek. Możesz tam znaleźć się za nieopłacone faktury za media, zaległości w czynszu, niezapłacone mandaty czy rachunki telekomunikacyjne. Próg, od którego możesz trafić do rejestru, to zazwyczaj 200 zł dla osób prywatnych i 60 dni opóźnienia.

Każde z tych biur działa niezależnie. Oznacza to, że możesz mieć czyste konto w BIK, ale zaległości w KRD lub ERIF. Dlatego firmy pożyczkowe zazwyczaj sprawdzają kilka źródeł jednocześnie.

Co jeśli nie masz historii kredytowej?

Może się zdarzyć, że nigdy nie brałeś kredytu, nie masz karty kredytowej i terminowo płacisz wszystkie rachunki. Brzmi świetnie, prawda? Problem w tym, że dla firm pożyczkowych brak historii to niewiadoma – nie wiedzą, jak zachowasz się jako kredytobiorca.

W takiej sytuacji ustawa przewiduje alternatywną ścieżkę oceny. Firma pożyczkowa może poprosić Cię o:

• Oświadczenie o dochodach i stałych wydatkach Twojego gospodarstwa domowego
• Dokumenty potwierdzające wysokość dochodów (np. zaświadczenie od pracodawcy, wyciąg z konta)

Takie oświadczenie wraz z dokumentami jest obowiązkowe zawsze, gdy kwota pożyczki przekracza dwukrotność minimalnego wynagrodzenia. W 2025 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4666 zł brutto, więc próg ten to 9332 zł.

Na co firmy pożyczkowe zwracają uwagę?

Ocena zdolności kredytowej to nie tylko zaglądanie do baz danych. Firmy analizują szereg czynników, które pokazują, czy będziesz w stanie regularnie spłacać raty.

Najważniejsze kryteria oceny

Wysokość i źródło dochodów

To fundament oceny. Firma sprawdza, ile zarabiasz miesięcznie i skąd pochodzą Twoje pieniądze. Najbardziej cenione są stałe dochody z umowy o pracę na czas nieokreślony lub emerytura. Firmy pożyczkowe są jednak bardziej elastyczne niż banki – mogą uwzględnić dochody z umów zleceń, działalności gospodarczej, a nawet alimenty czy świadczenia społeczne.

Obecne zadłużenie

Nawet jeśli masz wysokie dochody, ale już spłacasz kilka kredytów, Twoja zdolność kredytowa spada. Każda rata, którą musisz oddać innym wierzycielom, zmniejsza kwotę, którą możesz przeznaczyć na nową pożyczkę. Dobrą wiadomością jest to, że firmy pożyczkowe uwzględniają wszystkie Twoje zobowiązania – nie tylko te bankowe.

Stałe wydatki

Firma bierze pod uwagę Twoje koszty życia: czynsz, rachunki, żywność, transport. Im więcej osób na Twoim utrzymaniu, tym wyższe założone wydatki. Nie musisz dokumentować każdej pozycji – firmy zazwyczaj stosują uśrednione wskaźniki kosztów życia.

Historia kredytowa

Tu nie chodzi tylko o to, czy masz długi, ale jak zachowywałeś się jako kredytobiorca w przeszłości. Terminowe spłacanie rat przez kilka lat to dla firmy sygnał, że jesteś odpowiedzialnym pożyczkobiorcą. Z drugiej strony, nawet pojedyncze opóźnienie może rzutować na decyzję.

Stabilność zatrudnienia

Forma umowy i staż pracy mają znaczenie. Osoba zatrudniona na umowę o pracę na czas nieokreślony przez kilka lat u tego samego pracodawcy to mniejsze ryzyko niż ktoś, kto co pół roku zmienia pracę na krótkoterminowych zleceniach.

Czy można dostać pożyczkę z wpisem w rejestrach?

Krótka odpowiedź: to zależy.

Ustawa antylichwiarska nie zabrania udzielania pożyczek osobom z wpisami w bazach dłużników. Zabrania natomiast udzielania pożyczek osobom, które nie mają zdolności kredytowej. To subtelna, ale kluczowa różnica.

Jeśli masz wpis w KRD lub ERIF, ale Twoje dochody są wystarczająco wysokie i regularnie spłacasz inne zobowiązania, niektóre firmy mogą się na to zgodzić. Musisz jednak liczyć się z tym, że taka pożyczka może być droższa – wyższe oprocentowanie i opłaty to sposób firmy na zrekompensowanie większego ryzyka.

Co zdecydowanie obniża Twoje szanse:

• Aktywne postępowanie windykacyjne lub egzekucyjne
• Zaległości przekraczające 6 miesięcy
• Długi u wielu wierzycieli jednocześnie
• Wysoki stosunek długów do dochodów

Czy istnieją pożyczki bez sprawdzania zdolności?

Tutaj trzeba jasno powiedzć: od maja 2023 roku nie ma prawdziwych „pożyczek bez sprawdzania zdolności kredytowej”. Każda legalna firma pożyczkowa ma obowiązek ocenić, czy będziesz w stanie spłacić zobowiązanie.

Co jest prawdą: niektóre firmy mają mniej restrykcyjne kryteria niż banki. Mogą zaakceptować słabszą historię kredytową, uwzględnić nieregularne dochody czy przymknąć oko na pojedynczy wpis w rejestrze. Ale to nie znaczy, że nie sprawdzają w ogóle – po prostu mają większy apetyt na ryzyko.

Jak poprawić swoje szanse na otrzymanie pożyczki?

Jeśli Twoja zdolność kredytowa nie jest imponująca, nie wszystko stracone. Oto kilka sprawdzonych sposobów:

• Spłać najpilniejsze długi – Jeśli masz możliwość, warto najpierw uporać się z największymi zaległościami. Każda spłacona rata to mniejsze obciążenie Twoich dochodów i lepsza historia.
• Sprawdź się w bazach danych – Raz na pół roku możesz bezpłatnie pobrać raport ze swojej historii z BIK, KRD, ERIF i BIG InfoMonitor. Czasem zdarza się, że wpisy są błędne lub dawno spłacone długi wciąż figurują w systemie. Jeśli znajdziesz nieprawidłowości, możesz złożyć reklamację.
• Rozważ niższą kwotę lub dłuższy okres spłaty – Im mniejszą kwotę wnioskujesz lub im dłuższy okres spłaty wybierasz, tym niższa miesięczna rata. A niższa rata to mniejsze obciążenie Twoich dochodów, co może przekonać firmę do pozytywnej decyzji.
• Wzmocnij swoją pozycję dokumentami – Jeśli masz dodatkowe źródła dochodów, które nie są widoczne w standardowych bazach – udokumentuj je. Może to być wynajem mieszkania, przychody z działalności gospodarczej czy nawet regularne pożyczki od rodziny (jeśli możesz to udowodnić przelewami).
• Skorzystaj z platformy porównawczej – Nie wszystkie firmy mają takie same kryteria oceny. To, co dla jednej będzie przeszkodą nie do pokonania, dla innej może być akceptowalne. Zamiast samodzielnie przeszukiwać oferty, warto skorzystać z platform takich jak hajsonline.pl, która automatycznie dopasuje dostępne pożyczki nawet ze słabną zdolnością kredytową. To pozwoli Ci oszczędzić czas i uniknąć wielu odmów, które negatywnie wpływają na Twoją historię.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

1. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1497 z późn. zm.)
2. Ustawa z dnia 6 października 2022 r. o zmianie ustaw w celu przeciwdziałania lichwie (Dz. U. z 2022 r. poz. 2337)
3. Art. 9a ustawy o kredycie konsumenckim – nakaz zbadania zdolności kredytowej konsumenta
4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2025 r. (Dz.U. 2024 poz. 1362)
5. https://www.bik.pl – Biuro Informacji Kredytowej
6. https://erif.pl – ERIF Biuro Informacji Gospodarczej S.A.
7. https://krd.pl – Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej S.A.
8. https://www.big.pl – BIG InfoMonitor S.A.